کوتاه راجع به شهیدین - قسمت اول
21 بازدید
تاریخ ارائه : 9/30/2014 6:19:00 PM
موضوع: رجال و تراجم

کوتاه راجع به شهیدین

قسمت اول :

شهيد اول‏ رفع الله درجاته

نام :

ابو عبد الله، شمس الدين، محمد بن مكى بن محمد شامى عاملى جزينى، معروف به شهيد اول در سال‏734 هجرى در جِزِّين، از قراى جبل عامل متولد شد. اين قريه يكى از مناطق پر بركت از نظر پرورش فقها و علما است، به طورى كه در دوران شهيد ثانى، در تشييع جنازه‏اى، هفتاد مجتهد صاحب فتوا حضور داشته‏اند و شهيد اول و دوم نيز، هر دو از آن منطقه هستند.

هنگامى كه در اصطلاح فقها كلمه« شهيد» بى‏قرينه ذكر گردد، مقصود همان شهيد اول است.

شخصيت علمى‏ :

شهيد اول شاگرد فخر المحققين( فرزند علامه حلى) بوده كه شاگرد شاگردان علامه حلى است.

يكى از كتاب‏هاى معروف او در فقه«اللمعة الدمشقية» نام دارد كه در مدت كوتاهى تأليف كرده و دو سده بعد، فقيهى بزرگ اين كتاب را شرح كرد كه او نيز سرنوشتى مانند مؤلف را پيدا كرد و به شهادت رسيد و« شهيد ثانى» لقب گرفت.

همه كتاب‏هاى شهيد اول از آثار ارزشمند فقهى محسوب مى‏شوند. بر كتاب‏هاى شهيد اول نيز مانند محقق، علامه حلى و... در عصرهاى بعد، از طرف فقها، شرح‏ها و حاشيه‏هاى زيادى نوشته شد.

در ميان فقهاى شيعه، كتاب‏هاى اين سه شخصيت يعنى محقق حلى، علامه حلى و شهيد اول كه در سده‏هاى هفتم و هشتم مى‏زيسته‏اند، به صورت متون فقهى درآمده و ديگران بر آنها شرح و حاشيه نوشته‏اند و اين امر تا آن زمان بى‏نظير بوده و فقط در يك سده گذشته، دو كتاب از كتاب‏هاى شيخ مرتضى انصارى كه در حدود صد و سى و هفت سال از وفاتش مى‏گذرد، چنين وضعى داشته است.

خاندان‏ :

خاندان شهيد اول خاندان علم و فضل بوده و نسل‏هاى متوالى اين شرافت را براى خود نگهدارى كرده‏اند.

شهيد سه پسر داشت كه هر سه از علما و فقها بوده‏اند. همسرش ام على و دخترش ام الحسن نيز فقيهه بوده‏اند و شهيد، زنان را در پاره‏اى از مسائل، به اين دو بانوى فاضله ارجاع مى‏داده است.

در«ريحانة الأدب‏» آمده است:

« برخى از بزرگان، فاطمه دختر شهيد را« ستة المشايخ» و برخى« ست المشايخ» يعنى« سيدة المشايخ» لقب داده‏اند.

لقب شهيد :

شهيد اول، از بزرگان فقهاى اماميه و از اعاظم مجتهدان تاريخ اسلام مى‏باشد. عالم عامل كامل، محدث، رجالى، اصولى، اديب و شاعر و در اصطلاح رجال« امام الفقه» ناميده شده است.

شهيد اول، محمد بن مكى بن احمد عاملى نبطى جزينى، نخستين شهيد بزرگوار از اين سلسله نور و رحمت در اين طيف و قشر است كه شايد از نظر نداشتن همتا و نظير در رتبه و منزلت فقهى و علمى، او را« شهيد اول» و نخستين شهيد گفته‏اند، و گرنه در سلسله علما و محدثان و دانشمندان شهداى بسيارى وجود دارند كه شهيد اول از حيث تاريخى بسيار عقب تر از آنهاست.

مهارت در انواع علوم‏ :

او پس از محقق اول به عنوان سرآمد فقها است. اهل فن و خبره، در استادى و فقاهت او كوچك‏ترين ترديدى به خود راه نداده‏اند. او علاوه بر علم فقه، در ديگر علوم اسلامى رايج آن روز نيز مهارت داشت.

زمانى كه شهيد در كتاب«مكاسب محرمه‏» به حرمت تعلم سحر مى‏رسد، برخى از حاشيه‏نگاران آن كتاب نوشته‏اند:« سحر حرام است مگر آن كه هدف از تعلم آن باطل كردن نبوت دروغين باشد» و مثالى كه ذكر مى‏كنند اين است:« همانند آن كه شهيد اول نبوت دروغين محمد يالوشى را كه در جبل عامل آغازيده بود، پس از ابطال سحرش، مجاب و محكوم نمود و در عهد سلطنت برقوق حكم قتل او داده شد».

بر فرض صحت اين داستان، اين امر نشانگر وسعت معلومات شهيد در زمينه علوم غريبه است.

اساتيد :

شهيد اول از محضر بزرگانى كسب فيض كرده كه برخى از آنان عبارتند از:

1- فخر المحققين 2- سيد عميد الدين بن عبد المطلب حلى 3- سيد ضياء الدين عبد الله حلى 4- سيد تاج الدين ابن معيه حسينى 5- سيد علاء الدين بن زهره حسينى 6- شيخ على بن طران مطارآبادى 7- شيخ رضى الدين على بن احمد مزيدى 8- شيخ جلال الدين محمد حارثى 9- شيخ محمد بن جعفر مشهدى 10- شيخ قطب الدين محمد بويهى رازى، شارح شمسيه البته برخى از اين بزرگواران مانند شيخ محمد بن جعفر مشهدى از مشايخ اجازه شهيداند.

علاوه بر مشايخ شهيد از بين علماى شيعه، او از حدود 40 نفر از علماى اهل سنت نيز اجازه روايت دريافت كرده است مانند شيخ محمد بن يوسف قرشى شافعى كه از قاضى عضد الدين ايجى روايت نقل مى‏كند.

شاگردان‏ :

پرورش يافتگان مكتب علم و اجتهاد در محضر شهيد اول بسيارند و هر يك پس از شهيد عهده‏دار ارشاد و هدايت امت و حراست از ميراث تشيع شدند. از جمله آنهاست:

1- شيخ محمد، شيخ على و شيخ حسن پسران شهيد 2- ام على و ست المشايخ همسر و دختر شهيد 3- شيخ مقداد سيورى 4- شيخ حسن بن سليمان حلى 5- سيد بدر الدين حسن بن ايوب، صاحب كتاب« المحجة البيضاء» 6- شيخ زين الدين على بن خازن حائرى و...

تأليفات‏ :

برخى كتب به يادگار مانده از شهيد اول بدين قرارند:

1- اللمعة الدمشقية 2- الدروس الشرعية في فقه الإمامية 3- الذكرى 4- غاية المراد 5- القواعد الكلية في الأصول و الفروع 6- حاشيه شرح ارشاد 7- حاشيه قواعد علامه 8- خلاصة الاعتبار في الحج و الاعتمار 9- المزار 10- المسائل‏

شهادت‏ :

سرانجام شهيد اول در روز پنج‏شنبه نهم جمادى الأولى سال‏786 هجرى در عهد سلطنت برقوق، با فتواى قاضى برهان الدين مالكى و عباد بن جماعه شافعى، پس از تحمل يك سال حبس و زندان در قلعه شام به شهادت رسيد.

در همان ايام حبس بود كه كتاب ارزشمند اللمعة الدمشقية را در مدت 7 روز تأليف كرد در حالى كه از منابع فقه تنها المختصر النافع در اختيارش بود.

به دليل كينه‏ها و عداوت‏هاى ديرينه‏اى كه از تشيع و علماى شيعه و آن بزرگوار داشتند، بدن شريفش را به دار كشيده و سنگسار كردند و مورد اهانت‏ها قرار دادند.